Door Marijke Naezer en Lotte van Oosterhout
Met de opkomst van sociale media is ook een nieuwe vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag ontstaan: de ongeautoriseerde verspreiding van digitaal sexy beeldmateriaal. Onderzoek onder jonge plegers laat zien dat het oplossen van dit probleem begint met een positiever en geëmancipeerder vertoog over sexting.
Sociale media bieden jongeren nieuwe mogelijkheden om vorm te geven aan seksualiteit, bijvoorbeeld via sexting: het maken en delen van sexy (beeld)materiaal van zichzelf via sociale media. Redenen om aan sexting te doen zijn bijvoorbeeld plezier maken, flirten, sexy zijn, seksueel contact op gang brengen, aandacht trekken van een (potentiële) partner, seksuele opwinding creëren, een liefdesrelatie onderhouden, zelfexpressie, zelf-representatie en experimenteren met seksualiteit. Hoewel er soms sprake is van druk of dwang, worden de meeste sexts vanuit positieve motivaties verstuurd. Sexting kan dus, mits vrijwillig en met wederzijds enthousiasme uitgevoerd, gezien worden als een normaal onderdeel van de seksuele ontwikkeling van jongeren, dat een uiting is van seksuele agency, exploratie en expressie.
Zonder toestemming
Een veelbesproken risico van sexting is dat de ontvanger het materiaal zonder toestemming deelt met derden. Deze ongeautoriseerde verspreiding van sexy beeldmateriaal is een vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag: de oorspronkelijke maker heeft hier geen toestemming voor gegeven. In de huidige bestrijding van deze vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag ligt de focus nog vaak op potentiële slachtoffers: wat kunnen zij doen om te zorgen dat hun materiaal niet verspreid wordt? Veel minder aandacht gaat uit naar de werkelijk verantwoordelijken: de potentiële plegers die sexy materiaal zonder toestemming verspreiden. Om hier verandering in te brengen, deden wij onderzoek naar de motieven van jongeren om andermans digitale sexy beeldmateriaal (foto's, filmpjes) zonder toestemming te verspreiden. Het onderzoek biedt belangrijke aanknopingspunten voor de aanpak van deze nieuwe vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Het onderzoek
Voor het onderzoek namen we 21 individuele diepte-interviews af met jongeren die te maken hadden gehad met de ongeautoriseerde verspreiding van sexy beeldmateriaal, als pleger, slachtoffer of omstander. Deze jongeren waren tijdens het interview tussen de 15 en 21 jaar oud; ten tijde van het incident waren zij tussen de 14 en 18 jaar. De incidenten liepen uiteen wat betreft aard, omvang en impact, wat inzicht bood in de verschillende mogelijke motieven en scenario's.
Normen rond gender, seksualiteit en sexting
Opvallend was de grote rol die hedendaagse normen en taboes rond gender, seksualiteit en sexting speelden in de verhalen van onze respondenten. Deze normen en taboes werken de ongeautoriseerde verspreiding van digitaal sexy materiaal in de hand en dragen bij aan de normalisering van deze vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Taboe
Zo is er het taboe op naaktheid en seksualiteit. Dit taboe zorgt ervoor dat sexy beeldmateriaal "spannend" wordt en dus voor ophef kan zorgen, wat het aantrekkelijker maakt om dergelijk materiaal te verspreiden. Het taboe is extra groot als het materiaal betreft dat buiten een bestaande liefdesrelatie werd uitgewisseld; sexting tussen jongeren die geen "officiële" relatie hebben riep bij respondenten vaak weerstand op. Dit past binnen een breder westers vertoog, waarin seksualiteit het meest acceptabel gevonden wordt binnen een langdurige liefdesrelatie, vooral waar het de seksuele activiteiten van meiden en vrouwen betreft.
Het volledige onderzoeksrapport is op te vragen via:
Marijke Naezer / Jong & je wil wat
